3x3: hetzelfde spel met andere regels

3x3 speel je drie tegen drie op een basket, met hoogstens een wisselspeler en zonder coach. Wie het eerst 21 punten heeft wint, anders het team dat na 10 minuten voorstaat. Een schot van binnen de boog is 1 punt, van erachter 2. Na elke dode bal volgt een check-ball, na een balwisseling breng je de bal eerst achter de boog, en je schiet binnen 12 seconden. Hieronder staat de hele les, met de tekening van het 3x3-veld.

Drie tegen drie op een basket

Deze les staat buiten de examenpool, want het spelregelbewijs van de bond gaat over 5-5. Toch hoort hij erbij. Op het pleintje speel je 3x3 en het is ook een olympische vorm. In 3x3 werd het Nederlandse team van de vrouwen in Parijs 2024 olympisch kampioen.

Het spel

3x3 wordt gespeeld op een basket door twee teams van drie spelers. Elk team heeft hoogstens een wisselspeler. Je scoort in de ene basket en je verdedigt diezelfde basket. Er fluiten hoogstens twee scheidsrechters.

De winnaar

De wedstrijd duurt een periode van 10 minuten. De wedstrijdklok stopt bij elke dode bal en bij vrije worpen. Het team dat als eerste 21 punten of meer haalt wint op dat moment. Anders wint het team dat na 10 minuten voorstaat. Als het dan gelijk staat dan volgt na 1 minuut pauze een verlenging. Die wint het eerste team dat daarin 2 punten scoort. De grens van 21 punten geldt in de verlenging niet.

Het veld van 15 bij 11 meter

Het 3x3-veld is een half basketbalveld van 15 meter breed en 11 meter lang. Je meet vanaf de binnenkant van de lijnen, want de lijnen zelf horen niet bij het veld. Er staat een basket. De vrijeworplijn ligt op 5,80 meter van de lijn achter de basket. Daaronder liggen de beperkte zone en de plaatsen voor de rebound bij een vrije worp.

De boog heet in 3x3 de tweepuntslijn. Hij ligt op 6,75 meter van het punt recht onder het midden van de ring. Bij de zijlijnen loopt hij uit in twee rechte stukken op 0,90 meter van de zijlijn. De lijn hoort niet bij het tweepuntsgebied: met een voet op de boog schiet je van binnen de boog. Onder de basket ligt de no-charge halve cirkel met een straal van 1,25 meter. Die lijn hoort net als bij 5-5 wel bij het gebied.

Op de tekening zie je het veld van boven met de basket onderaan en de tweepuntslijn als boog eromheen. Je ziet de vrijeworplijn met de beperkte zone en de kleine no-charge halve cirkel onder de ring. Bovenaan achter de boog ligt de plek van de check-ball. Een schot van binnen de boog is 1 punt en van erachter 2 punten.

Het team speelt zonder coach

Een team bestaat uit hoogstens vier teamleden: drie spelers in het veld en een wisselspeler.

Wisselen gaat zonder tafel en zonder scheidsrechter. Het mag zodra de bal dood is voor een check-ball of een vrije worp. De wisselspeler meldt zich nergens. De wissel gebeurt achter de eindlijn, de lange lijn tegenover de basket.

Een coach is er niet. De 3x3-regels verbieden coaches op het veld en op de stoelen van de wisselspelers, en ook coaching op afstand. Als een speler tijdens de wedstrijd toch met een coach aan de kant praat dan is dat een technische fout. Een aanvoerder is er ook niet: de drie in het veld regelen het zelf.

Het begin van de wedstrijd en de punten

Munt in plaats van sprongbal

Een munt bepaalt wie de eerste bal krijgt. Het team dat de toss wint kiest de bal bij het begin van de wedstrijd of de bal bij het begin van een eventuele verlenging. De wedstrijd begint zodra de aanvaller de bal in handen heeft na de eerste check-ball. Als twee tegenstanders de bal samen vasthouden dan is er geen sprongbal en geen pijl. Het team dat op dat moment verdedigde krijgt een check-ball.

De punten per schot

Een vrije worp neem je achter de vrijeworplijn. De bal moet binnen 5 seconden onderweg zijn. Een speler die bij een schot van binnen de boog wordt gefouled en mist krijgt een vrije worp. Bij een schot van achter de boog zijn dat er twee. Als het schot er ondanks de fout in valt dan telt de score en komt er een vrije worp bij. Een fout op een speler die niet schiet levert een check-ball op tot de teamfouten gaan tellen.

De check-ball en het clearen

De check-ball

Na elke dode bal gaat het spel verder met een check-ball. De verdediger geeft of stuit de bal naar de aanvaller achter de boog aan de top van het veld. Ze staan op ongeveer 1 meter afstand. De aanvaller staat met beide voeten achter de boog en met zijn gezicht naar de basket. De scheidsrechter grijpt alleen in als het verkeerd gaat.

Na een score meteen door

Na een score of een laatste vrije worp is er geen check-ball, behalve als er balbezit bij de straf hoort. Het team dat niet scoorde speelt meteen verder. Een speler neemt de bal van direct onder de basket, binnen het veld en niet van achter de lijn. Hij dribbelt of passt de bal naar een plek achter de boog. De verdediger mag in de no-charge halve cirkel niet om die bal spelen.

Clearen

Clearen is het 3x3-woord voor de bal achter de boog brengen voordat je mag scoren. Dat doe je met de bal en beide voeten voorbij de lijn. Het moet elke keer dat de bal zonder dode bal van team wisselt: na een verdedigende rebound, een onderschepping of een blok. Een aanvallende rebound mag je meteen opnieuw schieten. Als een team schiet voordat de bal gecleard is dan telt een eventuele score niet en krijgt de tegenstander een check-ball.

De schotklok en de teamfouten

De schotklok

Een team moet binnen 12 seconden schieten. De schotklok begint zodra een speler de bal in handen krijgt na een check-ball en na een score. Een schot telt als de bal voor het signaal uit de hand is en daarna de ring raakt of erin gaat. Na een ringcontact gaat de schotklok terug naar 12 zodra een speler de bal weer in handen heeft. Zonder schotklok telt de scheidsrechter de laatste 5 seconden hardop mee als een team niet echt op de basket aanvalt.

Teamfouten in plaats van vijf fouten

In 3x3 ga je er niet uit na een aantal persoonlijke fouten. De straf zit in de teamfouten, geteld over de hele wedstrijd. Vanaf de zevende teamfout levert elke fout van de verdediging twee vrije worpen op, ook een fout op een schutter. Vanaf de tiende teamfout komt daar balbezit bij. Een fout van het team met de bal kost alleen de bal: check-ball voor de tegenstander. Een technische fout valt hier buiten: die kost altijd een vrije worp. Een hard of gevaarlijk contact noemen de 3x3-regels nog een onsportieve fout. In 5-5 heet dat sinds 2026 de disruptieve en de flagrante fout. Zo'n fout telt als twee teamfouten. Bij de tweede moet de speler de wedstrijd verlaten.

Wat hetzelfde is

Al het andere ken je uit de lessen hiervoor en werkt in 3x3 hetzelfde. Dat geldt voor lopen en de pivotvoet, de dribbel en de tweede dribbel. Het geldt ook voor de 3 seconden in de beperkte zone, de 5 seconden voor de nauw bewaakte speler, de bal uit, goaltending en interference. En het geldt voor het contact met de cilinder, blocking, charging en de no-charge halve cirkel.