Fouten en vrije worpen: inworp of twee vrije worpen?

Een overtreding is een regel breken zonder contact en kost de bal. Een fout is onreglementair contact en komt op het formulier. Op wie de fout gemaakt is bepaalt de straf: een inworp, of twee of drie vrije worpen als de schutter mist, en vanaf de vijfde teamfout in een kwart altijd twee vrije worpen. Bij zijn vijfde fout gaat een speler het veld uit. Hieronder staan de straffen in een tabel en de opstelling bij de vrije worp.

Fout of overtreding

Twee woorden die de zaal door elkaar haalt

Een overtreding is een regel breken zonder contact, zoals lopen, dubbel dribbelen of de bal uit laten gaan. De straf is in de regel balverlies: een inworp voor de tegenstander. De eigen straffen bij de vrije worp lees je verderop in deze les. Een fout is onreglementair contact met een tegenstander of gedrag dat de scheidsrechter bestraft. Een fout wordt op het wedstrijdformulier genoteerd bij de speler die hem maakte. Hij telt mee voor zijn totaal en voor de teamfouten en kan vrije worpen opleveren.

Soms valt een fout nadat de bal al dood was door het eindsignaal of door een overtreding. Zo'n fout telt niet, tenzij het een technische, flagrante of diskwalificerende fout is. Deze les gaat over de persoonlijke fout. De andere soorten lees je in les 11 van de cursus.

De persoonlijke fout en de straf

Wat het is

Een persoonlijke fout is onreglementair contact van een speler met een tegenstander, of de bal nu levend is of dood. Denk aan vasthouden, duwen, blokkeren, omverlopen en laten struikelen. Wat wel en niet mag las je in les 9 van de cursus. Hier gaat het om de straf.

Op wie de fout gemaakt is bepaalt de straf

Lees twee dingen in de tabel goed. Het eerste is dat de plek waar de schutter de bal losliet het gebied bepaalt. Een voet op de driepuntslijn is het tweepuntsgebied, want de lijn hoort niet bij het driepuntsgebied. Een misser is dan twee vrije worpen. Het tweede is de fout door het team in balbezit, zoals een illegale screen terwijl een teamgenoot dribbelt. Die fout kost dat team alleen de bal. Hij telt wel als teamfout, maar geeft nooit vrije worpen.

De inworpfout in de laatste 2 minuten

In de laatste 2 minuten van het vierde kwart of een verlenging kan een verdediger een inworpfout maken. Dat is een fout op een speler in het veld terwijl de bal al bij de innemer is. De straf is een vrije worp zonder opstelling voor de speler op wie de fout gemaakt is. Daarna krijgt zijn team opnieuw een inworp, hoeveel teamfouten er ook staan. Had de innemer de bal al losgelaten, dan is het een gewone persoonlijke fout.

De dubbelfout

Bij een dubbelfout maken twee tegenstanders op ongeveer hetzelfde moment een fout op elkaar. De twee fouten zijn van hetzelfde soort: allebei persoonlijk, of allebei disruptief, flagrant of diskwalificerend. Twee technische fouten tegelijk zijn geen dubbelfout. Een persoonlijke fout tegelijk met een flagrante fout is dat ook niet. Dan krijgt elke fout zijn eigen straf en komt de persoonlijke fout eerst. Hoe dat gaat lees je in les 11 van de cursus.

Bij een dubbelfout worden beide fouten genoteerd en krijgt niemand vrije worpen, ook niet in de teamfoutstraf. Het spel gaat zo verder:

• Had een team de bal of recht erop, dan neemt dat team in bij de plek met de resterende schotklok.
• Viel er tegelijk een score, dan neemt het team dat niet scoorde in achter de eindlijn.
• Had geen van beide teams de bal, zoals bij een rebound, dan wijst de pijl.

Soms heeft een schutter de bal nog in de handen als de dubbelfout valt. Gaat het schot dan erin, dan telt de score niet en neemt zijn team in bij de verlengde vrijeworplijn. Was het schot al onderweg, dan telt een rake score wel.

Vijf fouten en het veld uit

Een speler die zijn vijfde fout maakt verlaat het veld meteen. Alles telt mee: persoonlijke en technische fouten en ook een disruptieve of flagrante fout. Hij wordt gewisseld en blijft als speler met vijf fouten op de bank. Hoe de wissel gaat lees je in les 12 van de cursus. Maakt hij vanaf de bank toch nog een fout, dan wordt die bij de coach genoteerd. Had hij zelf nog vrije worpen tegoed, dan neemt zijn wisselspeler die.

In de NBA ligt een speler er pas bij zes fouten uit. Daar mag een verdediger ook niet langer dan 3 seconden in de beperkte zone staan zonder iemand te verdedigen. De FIBA kent die defensieve 3 seconden niet.

De teamfouten per kwart

De telling

Elke fout van een speler telt als teamfout: persoonlijk, technisch, disruptief, flagrant of diskwalificerend. Een technische fout van de coach of de bank telt niet mee. De tafel telt per kwart en begint elk kwart bij nul. Er zijn twee uitzonderingen. Een fout in de pauze tussen twee kwarten telt bij het kwart erna. Een fout in de verlenging telt bij het vierde kwart.

De vijfde teamfout

Na vier teamfouten in een kwart zit een team in de teamfoutstraf. In de zaal heet dat "de bonus". Maakt dat team vanaf de vijfde teamfout een persoonlijke fout op een speler die niet schiet, dan krijgt die speler twee vrije worpen. Die vrije worpen komen in plaats van een inworp. De timer zet daarna de teamfoutaanwijzer op de tafel op rood zodra de bal weer levend is.

De fout op een schutter, de fout door het team in balbezit, de technische fout en de inworpfout houden hun eigen straf.

De vrije worp

Wie neemt hem

Een vrije worp is een kans om ongehinderd een punt te maken van achter de vrijeworplijn en binnen de halve cirkel. Na een persoonlijke fout schiet de speler op wie de fout gemaakt is. Stond er al een wissel voor hem klaar, dan schiet hij eerst. Moet hij het veld verlaten door een blessure, zijn vijfde fout of een diskwalificatie, dan schiet zijn wisselspeler. Na een technische fout kiest de coach van de tegenpartij wie er schiet. Meer daarover lees je in les 11 van de cursus.

De schutter

De scheidsrechter geeft de bal en vanaf dat moment heeft de schutter 5 seconden. Hoe hij schiet mag hij zelf weten, zolang de bal van boven in de basket gaat of de ring raakt. Tot dan raakt hij de vrijeworplijn niet aan en komt hij de zone niet in. Een schijnworp mag niet.

De plaatsen langs de zone

Langs beide kanten van de beperkte zone liggen drie reboundplaatsen van 85 centimeter diep. De eerste plaats ligt het dichtst bij de basket en is voor de tegenstanders van de schutter. Daarboven ligt een smalle neutrale zone waar niemand staat. De tweede plaats is voor de teamgenoten van de schutter. Een van de twee bovenste plaatsen is weer voor een tegenstander. Zo staan er drie verdedigers en twee aanvallers langs de zone. Niemand hoeft zijn plaats in te nemen. Wie dat niet doet blijft achter de driepuntslijn.

Wie op zo'n plaats staat mag niet op een plaats van het andere team staan. Hij mag de zone en de neutrale zone niet in voordat de bal de hand van de schutter heeft verlaten. Ook mag hij de schutter niet afleiden. Alle anderen blijven achter de verlengde vrijeworplijn en achter de driepuntslijn tot de worp voorbij is. Soms volgt er na de vrije worpen nog een inworp of een andere straf met vrije worpen. Dat is zo bij een disruptieve of flagrante fout en bij de inworpfout. Dan staat er niemand langs de zone en heet het een vrije worp zonder opstelling. Bij een gewone persoonlijke fout staan de spelers wel op hun plaatsen, ook bij de eerste van twee vrije worpen.

Op de tekening staat de schutter van rood achter de vrijeworplijn. Bij de basket staat aan beide kanten een verdediger van blauw. Na de neutrale zone staat aan beide kanten een aanvaller van rood. Op een van de twee bovenste plaatsen staat nog een verdediger van blauw. De rest staat achter de driepuntslijn.

Als er iets misgaat

Elke inbreuk is een overtreding. Wat volgt hangt af van wie het deed en of de worp raak was.

Heeft het team van de schutter nog een worp of inworp tegoed, dan gaat het daarmee verder. Overtreden beide teams op de laatste worp en mist die, dan wijst de pijl.

De laatste vrije worp en de rebound

Zodra de bal de hand van de schutter verlaat mogen de spelers langs de zone erin voor de rebound. De schutter zelf wacht tot de bal op de ring is. Mist de laatste vrije worp via de ring, dan speelt de speler die de rebound pakt door. Gaat de laatste vrije worp erin, dan neemt de tegenstander in achter de eindlijn.